Główne etapy postępowania w procesie kanonizacyjynm

Nowy KPK z 1983 roku oraz późniejsze dokumenty Stolicy Apostolskiej odnośnie do prowadzenia procesów kanonizacyjnych i funkcjonowania Kongregacji do spraw Świętych pozwalają na wyróżnienie trzech etapów postępowania:

1. dochodzenie diecezjalne, którego celem jest zebranie wszystkich środków dowodowych odnoszących się do życia, działalności, śmierci, opinii świętości i fundamentu tej opinii, tzn. heroiczności cnót kandydata na ołtarze oraz zebranie dowodów ewentualnych cudów;
2. studium w Kongregacji ds. Świętych dotyczące materiału dowodowego i zeznań świadków oraz przygotowanie pozycji na temat życia i heroiczności cnót Sługi Bożego, a następnie pozycji na temat cudów, pod kierownictwem relatora wyznaczonego przez Kongregację;
3. dyskusje na posiedzeniach teologicznych, najpierw ze strony konsultorów pod przewodnictwem promotora wiary, a następnie pod przewodnictwem kardynałów i biskupów - członków Kongregacji.

Podstawowe warunki do rozpoczęcia sprawy kanonizacyjnej

Zebranie danych o istnieniu warunków wstępnych do ewentualnego rozpoczęcia sprawy należy do podstawowego obowiązku diecezji, instytutu życia konsekrowanego czy innej osoby prawnej lub fizycznej w Kościele wystepującej w roli powoda. Przede wszystkim osoby zainteresowane rozpoczęciem sprawy powinny być przekonane, iż kandydat na ołtarze cieszy się opinią świętości, odbiera kult prywatny i za jego pośrednictwem Pan Bóg udziela różnych łask. Poza tym należy sprawdzić, czy ewentualna sprawa kanonizacyjna będzie miała znaczenie duszpasterskie i misyjne dla Kościoła. Jeżeli te informacje okażą się pozytywne, należy zgromadzić wszystkie możliwe dane na temat życia i działalności kandydata na ołtarze oraz zastanowić się, czy nie ma takich przeszkód, które uniemożliwiłyby prowadzenie sprawy. Wszystkie te czynności powinny być wykonane zanim postulator zwróci się do biskupa diecezjalnego o wszczęcie postępowania kanonizacyjnego.
Opinia świętości (fama sanctitatis) jest to ogólne uznanie ludu dla świętości życia, meczeństwa lub cudów kandydata na ołtarze, które daje początek kultowi prywatnemu i ten kult podtrzymuje. Istotne jest, aby to uznanie wiernych odnosiło się do ponadprzeciętnego praktykowania cnót lub do męczeństwa. Opinia świętości powinna mieć cechę spontaniczności, tj. dobrze jeśli jest obecna już w czasie życia lub bezpośrednio po śmierci kandydata na ołtarze. Ponadto ważne jest ciągłe trwanie i wzrost tej opinii z upływem czasu oraz jej możliwie szeroki zasięg.
Obecnie do beatyfikacji wymaga się zazwyczaj aprobaty jednego cudu i aprobaty opinii łask szczególnych. Zatem powód przed rozpoczęciem sprawy powinien być przekonany nie tylko o prawdziwej opinii świętości, ale także o istnieniu opinii łask szczególnych (fama signorum) otrzymanych za wstawiennictwem kandydata na ołtarze. Opinia cudów czy łask niejako uzupełnia opinię świętości, gdyż przyczynia sie do jej wzrostu i rozpowszechniania się w Kościele i w społeczeństwie. Dobrze jest, jeśli powód czy postulator zajmą sie zbieraniem listów dziękczynnych za łaski otrzymane oraz relacji na temat tych łask. Jeśli łaska jest szczególna, to należy od osób, które jej doznały, zażądać dokładniejszej relacji. Wśród tych łask szczególnych mogą się bowiem zdarzyć fakty, które później będzie można przedstawić do zbadania jako cudowne.
Opinia świętości, cudów i łask rodzi kult prywatny. Powinien być on naturalnym następstwem opinii świętości. Powód sprawy, czuwając, aby nie było kultu publicznego, powinien przyczyniać się do szerzenia kultu prywatnego kandydata na ołtarze. Chodzi tu o przybliżanie jego osoby jak najszerszemu kręgowi wiernych.
Warunkiem rozpoczęcia sprawy jest również jest walor eklezjalny, tj. znaczenie danego świętego dla Kościoła. Ustawodawstwo nakazuje, aby postulator podał biskupowi powody, które zdają się przemawiać za prowadzeniem sprawy. Ponadto biskup, który zamierza rozpocząć sprawę kanonizacyjną, powinien uprzednio zapytać Konferencję Episkopatu danego kraju, czy słuszne jest rozpoczynanie tej sprawy. Można powiedzieć, że znaczenie sprawy dla Kościoła, to jej aktualność i możliwość oddziaływania danej kanonizacji na współczesnego człowieka.

Dochodzenie diecezjalne

1. Prośba postulatora o wszczęcie sprawy

Prawo reguluje, iż kto pragnie rozpocząć sprawę kanonizacyjną, powinien kompetentnemu biskupowi przedłożyć przez postulatora odpowiednią prośbę (supplex libellus), w której zwraca się o rozpoczęcie i przeprowadzenie sprawy. Prośba postulatora ma zawierać krótką charakterystykę osoby kandydata na ołtarze, powody skłaniające do rozpoczęcia sprawy i informację o stanie przygotowań.
Do prośby postulatora należy dołączyć następujące załączniki:

• odpis nominacji postulatorskiej poświadczony przez osobe kompetentną;
• życiorys kandydata na ołtarze mający wartość historyczną, drukowany lub sporządzony inną techniką drukarską;
• wszystkie pisma kandydata na ołtarze wydane drukiem, w autentycznym egzemplarzu lub autentykowanej kopii wraz z opinią teologa, jeśli taka była sporządzona;
• listę świadków, którzy mogą złożyć zeznania na temat cnót lub męczeństwa, a także opinii świętości, cudów i łask.
• Jeżeli sprawa jest przedkładana dopiero po 30 latach od śmierci kandydata na ołtarze, to biskup nie może sprawy posuwać naprzód, chyba że po przeprowadzeniu wstępnego dochodzenia dojdzie do przekonania, że w tym przypadku przeciąganie rozpoczęcia sprawy nie było spowodowane fałszem lub podstępem strony powodowej. W tym wypadku biskup powinien wydać deklarację, że ze strony powoda nie było zaniedbania czy podstępu.

2. Opinia Konferencji Episkopatu

Biskup, po przyjęciu prośby postulatora, nie rozpoczyna spray natychmiast, lecz zwraca się do Konferencji Episkopatu o wydanie opinii, czy słuszne jest jej rozpoczynanie. Jest rzeczą zrozumiałą, iż zanim to zrobi, sam albo przez swego delegata, zorientuje się w danej sprawie kanonizacyjnej.

3. Ogłoszenie prośby postulatora

Po otrzymaniu opinii Konferencji Episkopatu biskup diecezjalny ogłasza swoją intencję rozpoczęcia sprawy. Czyni to za pomocą komunikatu wywieszonego w kościołach, ogłoszenia zamieszczonego w oficjalnych pismach urzędowych diecezji, w czasopismach rozpowszechnianych w diecezji, przez radio lub telewizję. W ogłoszeniu tym zaprasza wiernych własnej diecezji, a jeśli to byłoby pożyteczne, za zgodą odpowiednich ordynariuszy, także wiernych innych diecezji, aby mu przekazali wiadomości, czy to pozytywne czy negatywne, odnoszące się do sprawy.

4. Cenzura pism wydanych drukiem

Zebranie pism drukowanych kandydata na ołtarze należy do obowiązków postulatora, który przedstawia je wraz z prośbą o wszczęcie postępowania kanonizacyjnego. Pisma te podlegają cenzurze w aspekcie czystości wiary i obyczajów.

5. Zebranie pism niedrukowanych i wszystkich dokumentów

Jeżeli opinie cenzorów teologów w odniesieniu do pism drukowanych były pozytywne, to biskup oficjalnie powierza osobom biegłym w poszukiwaniach archiwalnych i w historii zadanie zebrania wszystkich pism niedrukowanych Sługi Bożego i wszystkich źródeł pisanych, które w jakikolwiek sposób odnoszą się do sprawy. Ci biegli tworzą tzw. Komisje Historyczna i w trakcie trwania procesu będą przesłuchani jako świadkowie z urzędu.
Cała dokumentacja zebrana w tym postępowaniu powinna być opracowana krytycznie. Jeżeli są już jakiekolwiek opracowania krytyczne, które mogą wprost lub pośrednio służyć poznaniu życia, środowiska Sługi Bozego, jego działalności, to powinny być zgromadzone i dołączone do dokumentacji sprawy. Natomiast jeżeli już po zebraniu dokumentacji wyłonią się problemy wymagające studiów specjalnych, to należy takie studia przeprowadzić.
Biegli, którzy zebrali cały materiał dokumentacyjny, powinni zredagować relację na temat poszukiwań i wartości historycznej zebranych dokumentów. Do relacji powinni dołączyć opinię na temat osobowości, a zwłaszcza postawy moralnej kandydata na ołtarze. Ponadto wymaga się oceny pism nie wydanych drukiem. Ocena ta dotyczy wiary i obyczajów.

6. Zawiadomienie Stolicy Apostolskiej

Biskup ma obowiązek poinformować Stolicę Apostolską o każdej sprawie będącej w toku. Celem tego zawiadomienia jest przekonanie się, czy ze strony Stolicy Apostolskiej nie będa zgłoszone żadne przeszkody.

7. Wprowadzenie sprawy

Jeżeli biskup zdecyduje się rozpocząć proces kanonizacyjny, czyni to za pomocą specjalnego dekretu lub też przez ustanowienie trybunału. Skutkami tego aktu biskupa są nadanie waloru sądowego dalszym aktom zmierzającym do kanonizacji i przyznanie kandydatowi na ołtarze tytułu "Sługa Boży", co nie upoważnia jednakowoż do oddawania mu publicznego kultu religijnego.
W dekrecie powołującym trybunał biskup mianuje swego delegata, promotora sprawiedliwości i notariusza. W tym dekrecie biskup ustanawia miejsce i czas wstępnej sesji publicznej poświęconej przyjęciu urzędów i złożeniu przysięgi.

8. Przygotowanie pytań dla świadków

W czasie oczekiwania na odpowiedź Stolicy Apostolskiej można już przygotowywać pytania dla świadków opracowywane na podstawie dotychczas zebranej dokumentacji. Opracowanie tych pytań biskup powierza osobie, która będzie sprawowała funkcję promotora sprawiedliwości lub innym osobom biegłym.

9. Przesłuchania świadków w diecezji

Przesłuchanie świadków w sprawach tzw. dawnych, do których należy sprawa naszego Założyciela, dotyczy aktualnej opinii świętości lub aktualnego kultu Sługi Bożego. Normalnie przygotowuje się listę świadków postulatorskich. W wypadku dowodzenia cnót heroicznych, opinii świętości, cudów i łask Sługi Bożego, który należał do jakiegoś instytutu życia konsekrowanego, znaczna część świadków (2/3) winna się wywodzić spoza tego instytutu.
Poza listą sporządzoną przez postulatora biskup lub jego delegat mogą powołać świadków z urzędu. Powołuje się ich w celu ewentualnego uzupełnienia dochodzenia, szczególnie gdyby zeznawali przeciw świętości Sługi Bożego. Na świadków z urzędu powołuje się też wszystkich biegłych.

10. Procesy rogatoryjne

Proces rogatoryjny zachodzi w momencie, gdy trybunał prowadzący sprawę zwraca się o pomoc do innego trybunału, na którego terytorium znajduje się część środków dowodowych dotyczących Sługi Bożego. Instytucja trybunałów rogatoryjnych służy wygodzie świadków, którzy nie muszą odbywać długich podróży i wynika z terytorialnej kompetencji poszczególnych trybunałów.

11. Włączenie pism i dokumentów do akt sprawy

Po przesłuchaniu ostatniego świadka, postulator i Komisja Historyczna winni przedłożyć trybunałowi:
a. wszystkie pisma Sługi Bożego (scripta Servi Dei)
b. wszystkie dokumenty własne Sługi Bożego (documenta Servi Dei)
c. wszystkie dokumenty na temat Sługi Bożego (documenta de Servo Dei).
Włączenie dokumentacji i pism Sługi Bożego odbywa się na specjalnej sesji trybunału kanonizacyjnego.

12. Stwierdzenie braku kultu publicznego

Podczas trwania sesji, na której przedłoóono dokumenty i pisma Sługi Bożego lub na osobnej sesji, postulator zwraca się do delegata biskupiego o spowodowanie wizytacji grobu i innych miejsc, gdzie przebywał Sługa Boży. Biskup lub jego delegat wraz z promotorem sprawiedliwości i notariuszem udają się na miejsce grobu Sługi Bożego oraz do innych miejsc z nim związanych, w celu sprawdzenia, czy nie ma tam czegokolwiek, co świadczyłoby o oddawaniu zmarłemu w opinii świętości publicznego kultu kościelnego. Po wypełnieniu tych czynności biskup lub jego delegat wydaje stosowne orzeczenie.
Gdyby grób Sługi Bożego znajdował się poza terenem diecezji, w której prowadzi się proces, biskup może prosić biskupa tej diecezji o wykonanie tychże czynności sprawdzających przez jego delegata. Trybunał może się też udać na miejsce grobu i sam dokonać czynności zmierzających do wydania deklaracji o braku kultu publicznego, zawsze jednak za zgodą miejscowego biskupa.

13. Publikacja akt procesu

Konieczność ta wynika z przepisu Kodeksu Prawa Kanonicznego, który domaga się we wszystkich procesach kanonicznych publikacji akt pod sankcją nieważności (kan. 1598, § 1). W tym celu biskup wydaje odpowiedni dekret publikacji akt.

14. Rozpoznanie i przeniesienie zwłok

Nie wolno przenosić szczątków doczesnych kandydata na ołtarze bez pozwolenia Kongregacji ds. Świętych. W celu otrzymania stosownego zezwolenia postulator powinien się zwrócić z odpowiednią prośbą do Kongregacji. Kongregacja, dając pozwolenie, przesyła specjalną instrukcję do przeprowadzenia rozpoznania czy przeniesienia zwłok Sługi Bożego. Należy także zachować przepisy prawa państwowego odnoszące się do ekshumacji.

15. Dochodzenie uzupełniające

Prawie zawsze dochodzenie diecezjalne potrzebuje przeprowadzenia dochodzeń uzupełniających. Normy Kongregacji ds. Świętych polecają, by przed zamknięciem dochodzenia diecezjalnego promotor sprawiedliwości przejrzał cały materiał dowodowy w celu ewentualnego uzupełnienia dochodzeń. Także postulator sprawy może przejrzeć akta w celu poznania trudności i braków, aby mógł wprowadzić nowych świadków lub dostarczyć dokumenty w celu rozwiązania problemów.

16. Zakończenie postępowania dowodowego w diecezji

Po wypełnieniu wszystkiego co należy do zebrania dowodów następuje zamknięcie postępowania dowodowego. Następuje ono, gdy strony oświadczą, że nie mają nic więcej do zgłoszenia, albo gdy upłynął czas użyteczny, wyznaczony przez sędziego dla przedłożenia dowodów, albo jeśli sędzia orzeknie, że uważa sprawę za wystarczająco wyjaśnioną. W takim wypadku sędzia wydaje specjalny dekret.
Postępowanie diecezjalne w sprawie udowodnienia heroiczności cnót kończy się dwoma aktami: 1. przygotowaniem transumptu (autentykowanej kopii całych akt procesowych z dochodzenia diecezjalnego), jego porównaniem z oryginałem akt i tłumaczeniem na język akceptowany przez Kongregację ds. Świętych; 2. sesją zamykającą postępowanie diecezjalne.
Według prawa obowiązującego trybunał, dwa egzemplarze transumptu wysyła się do Kongregacji ds. Świętych. Dołącza się dwa egzemplarze tłumaczenia na język przyjmowany w Kongregacji.

Postępowanie w Kongregacji do spraw Świętych

Postępowanie w Kongregacji posiada trzy fazy odpowiednio do etapów, przez które przechodzi każda sprawa kanonizacyjna:

1. pomoc biskupowi diecezjalnemu w zbieraniu dowodów odnoszących się do cnót lub męczeństwa, jak też do cudów;
2. studium materiału zebranego i przygotowanie pozycji na temat heroiczności cnót lub męczeństwa i na temat cudów, pod kontrolą i kierunkiem Kongregacji;
3. dyskusje merytoryczne w sprawie.

1. Czynności wstępne po zakończeniu postępowania diecezjalnego

Po otrzymaniu materiałów dochodzenia diecezjalnego, sekretariat Kongregacji wciąga je do protokołu i potwierdza ich nadejście specjalnym listem do biskupa, który te materiały przysłał. W tym samym czasie Kongregacja akceptuje postulatora wysuniętego przez powoda sprawy, z którym to postulatorem należy rozwiązywać wszystkie kwestie dotyczące danej sprawy. Do niego należy zgłaszać i przez niego prosić o informacje. Zatem Kongregacja będzie się odtąd porozumiewać z powodem za pośrednictwem postulatora mieszkającego w Rzymie.
Regulamin Kongregacji daje też wytyczne odnośnie do kolejności rozpatrywania poszczególnych spraw. Otóż w zasadzie sprawy są rozpatrywane według chronologii napływu do Kongregacji. Gdy jednak mamy do czynienia z udowodnionym cudem, zdziałanym przez wstawiennictwo danego Sługi Bożego, to jego sprawa kanonizacyjna nabiera przyśpieszenia i przechodzi do przodu.
Zanim Kongregacja podejmie studium sprawy, najpierw przez podsekretarza sprawdza zachowanie przepisów formalnych w dochodzeniu diecezjalnym, tj. ważność tego dochodzenia od strony formalno-prawnej. O rezultacie swych badań podsekretarz informuje Zebranie Zwyczajne Kongregacji i jeżeli wynik jest pozytywny, Kongregacja wydaje odpowiedni dekret ważności procesu diecezjalnego i przystępuje do wyznaczenia relatora sprawy.

2. Studium materiału dowodowego i przygotowanie pozycji

Zebranie Zwyczajne Kongregacji powierza daną sprawę jednemu z relatorowów. Odbywa się to w ten sposób, że relator generalny przedstawia nazwisko relatora najbardziej odpowiedniego do tej sprawy. O powierzeniu relatorowi konkretnej sprawy decyduje między innymi znajomość danego języka, okręgu kulturowego, z którego pochodzi sprawa, jak i liczba oraz stan spraw już powierzonych temu relatorowi. Relator nie musi sam opracowywać pozycji, ale kontroluje działania współpracownika zewnętrznego. Jest jednak odpowiedzialny za treść pozycji i referuje ją na zebraniach konsultorów. Jest on osobą odpowiedzialną z urzędu za przygotowanie pozycji.
Decyzja o druku całej pozycji zależy od relatora sprawy i nie powinien on zgodzić się na jej publikację, dopóki nie zostaną przestudiowane wyczerpująco wszystkie problemy sprawy.

3. Dyskusja konsultorów historyków

Pozycja w sprawie dawnej, zanim przejdzie pod osąd teologów odnośnie do tematów merytorycznych (heroiczność cnót czy kult), najpierw poddawana jest ocenie konsultorów historyków. Regulamin wymaga oceny przynajmniej pięciu takich konsultorów. Dobór konsultorów do danej sprawy należy do sekretarza Kongregacji.
Opinie konsultorów historyków dotyczą jedynie pozycji, tj. jej wartości historycznej (naukowej) oraz wystarczalności w odniesieniu do zamierzonych skutków. Jeżeli pozycja uzyska większość (2/3) głosów pozytywnych konsultorów historyków, to zostaje przekazana konsultorom teologom do merytorycznego osądu sprawy.

4. Dyskusje merytoryczne teologów

Pozycja i dołączona do niej relacja konsultorów historyków zostaje przekazana do studiowania promotorowi wiary i 8 konsultorom teologom, którzy razem tworzą tzw. Kongres Szczególny. Do nich należy osąd merytoryczny materiałów zgromadzonych w pozycji.
Konsultorzy teolodzy, po przestudiowaniu pozycji w aspekcie teologicznym, a nie historycznym, przesyłają promotorowi wiary swoje opinie na piśmie celem przejścia do owocnej dyskusji na kongresie teologów. Przedmiotem dyskusji są: problem udowodnienia opinii świętości oraz czy ta opinia ma swój fundament w heroiczności cnót. Konsultorzy do swoich wniosków dołączają szczegółowe uzasadnienie, czyli motywację swojego stanowiska.
Jeżeli 2/3 teologów głosujących odpowiedziało pozytywnie na temat heroiczności cnót Sługi Bożego, to sprawa zostaje przedłożona pod osąd zebrania kardynałów i biskupów członków Kongregacji.

5. Dyskusja kardynałów i biskupów

Kardynałowie i biskupi, na zebraniu zwyczajnym, wysłuchują relacji wyznaczonego ponensa sprawy i wyrażają swoje merytoryczne opinie. Po głosowaniu na zebraniu kardynałów i biskupów, sekretarz przygotowuje pisemna relacje dla papieża. Papież ma wyłączne prawo aprobaty heroiczności cnót Sługi Bożego. W wypadku pozytywnego stosunku papieża jest przygotowywany odnośny dekret o heroiczności cnót. Jego przygotowanie należy do obowiązków sekretarza Kongregacji. Dekret jest następnie publikowany w obecności papieża. Od tej chwili kandydatowi na ołtarze przysługuje tytuł "Czcigodnego Sługi Bożego".

 Do beatyfikacji trzeba jeszcze przeprowadzić postępowania dowodowego na temat przypuszczalnego cudu, rozpoczynając do diecezji, gdzie ewentualny cud miał miejsce i naśladując procedurę, podobną do opisanej powyżej